تبلیغات
رها پارس - یبوست کودکان(دانستنی های عمومی)
دوشنبه 22 فروردین 1390

یبوست کودکان(دانستنی های عمومی)

   نوشته شده توسط: رضا شرافت پیما    نوع مطلب :علمی و پزشكی ،عمومی ،

یبوست بیماری شایع در كودكان
نگرانی مادر این بار به خاطر یبوست كودك خردسالش بود. انبوهی از سوالات در ذهن مادر بود كه با نگرانی می‌پرسید. اما واقعیت اینجاست كه والدین تعریف‌های متفاوتی از یبوست دارند. این كه كودك قادر به دفع نیست یا مدفوع سفت دارد یا طی چند روز مدفوع ندارد یا موقع دفع بی‌قرار است و... یبوست شایع‌ترین مشكل گوارشی در كودكان است كه سبب مراجعه به متخصص كودكان می‌شود در حالی كه دانستن برخی نكات در این زمینه با بهبود عادات غذایی و رفتاری عادات دفعی در بسیاری موارد می‌‌تواند گره از این مشكل بگشاید. این مساله با كاهش نوبت‌های دفع مدفوع نیز همراه است. 

 كودك  چه وقت  یبوست دارد؟

شیرخواران ممكن است به طور طبیعی هر 2 تا 3 روز بدون هیچ مشكلی دفع مدفوع نرم داشته باشند كه در این صورت یبوست تلقی نمی‌شود، اما به طور كلی هر گاه مدفوع سفت و خشك باشد و دفع آن برای كودك همراه با درد و زور زدن باشد و فواصل دفع بیش از یك 2 روز یا بیشتر باشد، می‌توان گفت كه كودك یبوست دارد. بنابراین كاهش نوبت دفع به تنهایی بیانگر یبوست نیست. در هفته اول زندگی معمولا نوزاد تا 4 بار در روز ممكن است دفع داشته باشد اما با بزرگ‌تر شدن بتدریج كاهش می‌یابد و در 2 سالگی به 2 بار در روز می‌رسد.

یـبـوست كودكان چه علت‌هایی می‌‌تواند داشته باشد؟

بـیشتر كودكان كه دچار یبوست می‌شوند، مشكل زمینه‌ای خاصی ندارند و به اصطلاح پزشكان یبوست آنها علت عملكردی دارد و به عـلـت بیماری بخصوص یا مشكلات اعضای گـوارشـی نـیـسـت كـه در ادامـه به‌ آن خواهیم پرداخت. اما در موارد كمی هم یبوست كودكان بخصوص اگر از زمان نوزادی شروع شده باشد، می‌تواند به علت بیماری‌های خاص گوارشی و روده‌ای بـــاشــد كــه در ایــن صــورت نـیــاز بــه بررسی‌های بیشتر بالینی و آزمایشگاهی توسط پزشك هست.

چـه عـلامـت‌هـایـی زنـگ خـطـر مـحسوب می‌شوند؟

بزرگ شدن و اتساع شكم، عدم دفع گاز، ‌وجود خون در مدفوع،‌ تغییر قطر مدفوع، اختلال در وزن‌گیری و تاخیر رشد و... علامت‌هایی هستند كه در صورت وجود آنها باید كودك را حتما، نزد پزشك برد تا علت یبوست بررسی شود. در واقع یبوست اگر در بسیاری موارد علت عضوی ندارد،‌ اما می‌تواند نشانه یك بیماری باشد. بیماری‌های نخاع، بیماری‌‌های گوارش،‌ كم‌كاری تیروئید و غیره می‌توانند با علامت یبوست خود را نشان دهـنـد. یـكـی از نكات مهم برای رد برخی از بیماری‌های مهم گوارشی و عصبی در كودكان دانستن زمان دفع اولین مدفوع دوران نوزادی است.

بنابراین یكی از سوالات مهمی كه پزشك از والدین می‌پرسد، زمان اولین دفع در دوران نوزادی است. در واقع در موارد اندكی به طور مادرزادی انتهای روده فاقد عصب است و به همین سبب روده حركات كافی برای عبور مواد دفعی را ندارد. در چنین بیمارانی همان دفع اولیه در دوران نوزادی دچار اختلال و تاخیر می‌شود. این بیماری كه هیرشپرونگ نام دارد، نیازمند مداخله و درمان زودهنگام است. زیرا باقی ماندن مواد دفعی و افزایش مقدار مواد دفعی همراه با از دست دادن آب آنها بوده و منجر به بزرگ‌ شدن قطر روده‌ها و حتی سوراخ شدن روده‌ها می‌شود.

اما به عنوان یك اصل كلی هرگاه یبوست همراه اتساع شكم و عدم دفع گاز یا نفخ شدید باشد یا با درد حاد شكمی همراه باشد به عنوان یك اورژانس پزشكی تلقی می‌شود و حتما بسرعت باید بررسی شود.

یبوست عملكردی یعنی چه؟


همان طور كه قبلا گفتیم، در بسیاری موارد در كودكان یبوست علت‌های غیرعضوی دارد كه در اصطلاح به آن یبوست عملكردی گفته می‌شود. واقعیت آن است كه این نوع یبوست به علت مجموعه‌ای از عوامل رفتاری و رژیم غذایی و حتی روانی به وجود می‌آید. در این نوع یبوست با وجود پیگیری‌ها و اقدامات پزشكی، دلیل خاصی مبنی بر نقص یا مشكلات جسمانی برای یبوست كودك یافت نمی‌شود، اما نگه داشتن مدفوع سبب ایجاد یبوست در كودك می‌شود. گاهی یك تغییر رژیم غذایی از شیر مادر به شیر گاو به علت تغییر در نسبت پروتئین به كربوهیدرات سبب سفت شدن مدفوع و دفع دردناك می‌شود. در این حالت اگرچه مشكل كودك به صورت حاد ایجاد شده است و می‌تواند بسرعت برطرف شود، اما امتناع از دفع و نگه داشتن مدفوع سبب ایجاد یبوست به صورت مزمن می‌شود. 
احتباس مدفوع سبب بازجذب آب آن از روده و خشك‌تر شدن آن می‌شود و مشكل را شدیدتر می‌كند.

در بسیاری موارد، كودكان بخصوص در سنین بزرگ‌تر با تغییر محیط مثلا رفتن به مسافرت، تغییر مدرسه یا محل اجابت مزاج ناخوشایند، از دفع خودداری می‌كنند. به تعویق انداختن دفع به علت بازیگوشی‌های كودكانه حتی می‌تواند سبب ایجاد یبوست شود. در بسیاری موارد استرس‌هایی كه پدران و مادران بر كودك وارد می‌كنند نیز در این مساله بی‌تاثیر نیست. بخصوص در فرزندان مادران شاغل دوری از مادر در ساعات طولانی و عدم احساس آرامش و راحتی از سوی كودك می‌تواند سبب اختلال دفع در كودك شود. حتی آموزش‌های غلط و نامناسب مادر و پدر برای از پوشك گرفتن كودك در بسیاری از موارد نقطه آغـازگـر یبوست است كه كم‌كم دچار سیكل معیوب شده و به سمت مزمن شدن پیش می‌رود.

یبوست كودك چه عوارضی در پی دارد؟

همان طور كه گفته شد، یبوست در اغلب موارد علت‌های ساده‌ای دارد و با آن كه به راحتی می‌تواند برطرف شود، رو به مزمن شدن می‌رود و مـی‌تـوانـد سبب ایجاد عوارضی شود. یكی از مهم‌ترین عوارض ناشی از یبوست، بزرگ شدن قطر روده‌هاست كه سبب احتباس بیشتر مدفوع و كاهش حركات دفعی روده‌ها می‌شود. حتی گاهی در موارد نادر سبب سوراخ شدن روده می‌شود. یـكـی دیـگـر از عـوارض شـایـع یبوست مزمن، بی‌اختیاری دفع مدفوع است كه با آلوده شدن لباس زیر می‌تواند سبب جلب توجه والدین شود. از عوارض دیگر یبوست بخصوص در دختر بچه‌ها، عفونت‌های مكرر دستگاه ادراری است كه با درمان یبوست بهبود می‌یابد. افزایش فاصله دفع، اغلب منجر به بی‌اشتهایی، استفراغ و نفخ زیاد نیز می‌شود كه در كودكان با سنین كمتر بی‌قراری و تحریك‌پذیری و كم‌شدن اشتها را به دنبال دارد. 

چه غذاهایی به كودك دچار یبوست بدهیم؟

محققان طب كودكان معتقدند یبوست در شیرمادرخواران نسبت به شیر خشك‌خواران كمتر اتفاق می‌‌افتد، اگر چه به علت جذب كامل شیر مادر در دفعات دفع در شیر مادر‌خواران كمتر است. ادامه تغذیه انحصاری شیرخوار با شـیر مادر و مراجعه به پزشك در این مورد ضروری است، زیرا یبوست مزمن در این سنین نیاز به بررسی‌هاو مداخله‌های پزشك دارد. با گذشتن سن كودك از مرز 6 ماهگی و آغاز تغذیه كمكی میزان ابتلا به یبوست نیز بیشتر می‌شود. در موارد زیادی عدم تحمل پروتئین شیر گاو می‌تواند سبب بروز یبوست شود كه در این موارد نیز لازم است مادران به صورت حاد و در فاصله زمانی كوتاهی شیر گاو را به میزان زیاد وارد رژیم غذایی كودك خود نكنند و از روزانه حدود چند سی‌سی شروع كنند. مصرف كافی آب و مایعات و سبزیجات پرفیبر و ملین مانند انجیر،آلو، زردآلو و سایر میوه‌ها و سبزی‌های تازه سبب نرم شدن مدفوع می‌شود. علاوه بر آن سبوس موجود در نان‌های سبوس‌دار و غلات نیز یك منبع خوب برای تامین فیبر غذایی است. 

ذرت بو داده (پاپ كورن)‌ یكی از منابع خوب سبوس‌ است كه اغلب كودكان آن را دوست دارند اما فراموش نكنید كه تمام این مواد غذایی را به گونه‌ای متناسب با قدرت جویدن كودك فراهم كنید زیرا عدم جویدن غذا خود می‌تواند یكی از علت‌های یبوست باشد هیچ‌گاه برای كودك خود بدون نظر پزشك داروی ملین استفاده نكنید و در صـورتـی‌كـه بـا رعـایـت رژیـم غـذایـی كودكتان همچنان یبوست دارد، با پزشك مشورت كنید.

مادرها و پدرها بدانند:

بیشتر موارد یبوست در كودكان با تغذیه صحیح كودك و توجه به مسائل روحی ــ  روانی وی قابل درمان است. این كودكان اغلب به دلایل مختلفی هنگام اجابت مزاج مدفوع خود را نگه می‌دارند و دفع را به تعویق می‌اندازند كه به این ترتیب مدفوع آب بیشتری از دست می‌دهد، سفت و خشك می‌شود و ممكن است دفع آن با سختی و درد همراه شده و باعث نگه‌ داشتن بیشتر مدفوع و تسلط كودك بشود. این سیكل معیوب می‌تواند مثلا به دنبال یك شقاق مقعد كه سبب دفع دردناك می‌شود، ایجاد گردد. بنابراین مهم‌ترین اصل در پیشگیری از یبوست مزمن، برطرف كردن علت حاد آن است. اضطراب و عجله برای دفع در كودك و سایر مسائل روانی یكی از مهم‌ترین علت‌های ایجاد یبوست است. این مساله بخصوص در سنین آموزش رفتن به توالت و اجابت مزاج اهمیت بیشتری دارد. ایجاد كردن یك الگوی منظم برای دفع در كودك می‌تواند این مساله را تا حد زیادی حل كند. پدرها و مادرها می‌‌توانند با یك برنامه منظم پس از صرف صبحانه و شام برای تخلیه روده كودك 5 تا 10 دقیقه كودك را مجاب به نشستن در توالت كنند. چنین برنامه منظمی بتدریج الگوی دفعی كودك را تنظیم می‌كند. مصرف داروهای ملین حتما باید با تجویز پزشك باشد. قطع این داروها بدون نظر پزشك و پس از گرفتن پاسخ اولیه نیز یكی از خطاهای شایع والدین است كه سبب بازگشت یبوست می‌شود.بوست در اغلب کودکان بر اثر خوردن غذاهای چرب و دارای فیبر کم بوجود می آید. این مشکل ممکن است شامل نوشیدن زیاد لبنیات و در کنار آن نخوردن میوه جات و سبزیجات به وجود آید.

بعضی تغییرات در رژیم غذایی کودک که احتمال یبوست را کم می کند، عبارت است از:

1. به جای دادن شیر پرچرب از شیر کم چرب یا شیر سویا استفاده کنید. ( این تغییر در کودکانی که حداقل 2 سال دارند، قابل اجراست)

2. مقدار شیر مصرفی کودک را تا میزان 5/1 تا 2 لیوان کم کنید.

3. از دادن غذاهایی که موجب یبوست می شوند، جدا خودداری کنید، بعضی از این غذاها عبارتند از:

موز

هویج پخته

غذاهای چرب مانند: سیب زمینی سرخ شده و غذاهای آماده

برنج سفید

بیشتر محصولات لبنی مانند: پنیر، ماست، بستنی و شیر.

اگر لبنیات را به خاطر یبوست محدود کردید، منابع دیگر کلسیم را به کودک بدهید، از قبیل: آب پرتقال، جعفری، سویا، دانه ها، کلم و غیره.

4. غذاهای فیبری  و سبوس دار را در غذاهای کودک بگنجانید.

5. مایعات زیادی به کودک بدهید؛ مثل آب، آب سیب، آب گلابی و غیره.

جلوگیری از یبوست

اغلب غذاها و مایعات کمک به بهبود یبوست می کنند، این غذاها شامل:

میوه های تازه که با پوست خورده می شود، مانند: سیب، انگور، هلو و غیره.

میوه های تازه که دارای آب زیادی می باشند، از قبیل: هندوانه، طالبی

 سبزیجات نپخته

 بنشن ها

 کشمش

 آلو و انجیر

 غذاهای تهیه شده از دانه ها نظیر: نان گندم و غیره.

 سبوس غلات

 ویفرهای که درونش فیبر وجود دارد

 سوپ سبزیجات

 پاپ کورن

 پرتقال

 سیب زمینی پخته شده همراه با پوست

درمان یبوست

یبوست در کودکان موجب ناراحتی خود کودک و صد البته ناراحتی والدین می شود. خوشبختانه درمان های زیر برای مشکل یبوست به درد می خورد، ولی بهتر است پزشک کودک را از این مسئله با خبر کنید.  

مواد غذایی که در هر محصول موجود است را بخوانید و آن را که دارای فیبر بیشتری است، انتخاب کرده و برای کودک بخرید.

اگر تغییر در رژیم غذایی، مشکل را برطرف نکرد، از داروهای مسهل زیر نظر پزشک استفاده کنید.

یک برنامه منظم برای اجابت مزاج بگذارید، برای مثال بعد از وعده غذایی. اما کودک را مجبور نکنید، بلکه او را تشویق به رفتن به دستشویی کنید، زیرا اگر اجبار در کار باشد، کودک عکس آن را انجام می دهد.

ورزش کردن منظم، باعث جلوگیری از یبوست می گردد.

اگر داروی خاصی مصرف می کند، به پزشک مراجعه کرده و نام آن دارو را بگویید، زیرا تاثیر بعضی از داروها موجب یبوست می شود.

مدفوع کردن به صورت غیر عمدی، می تواند نشان دهنده یبوست باشد.

این نکته را از یاد نبرید که اگر یبوست برای مدت طولانی باقی ماند و با رژیم غذایی برطرف نشد، باید حتما به پزشک مراجعه کنید.

مقدار فیبر لازم برای کودک

به طور معمول کودکان 2 ساله باید حداقل 5 گرم فیبر در روز دریافت کنند. برای کودکان بزرگ تر سن کودک + 5 گرم فیبر باید محاسبه شود، برای مثال کودکی که 10 سال دارد، باید حداقل 15 گرم فیبر روزانه دریافت کند.